Amerykańska Centralna Agencja Wywiadowcza (CIA) udostępnia publicznie wiele odtajnionych dokumentów. Dzieje się tak za sprawą Ustawy o Wolności Informacji (FOIA – Freedom of Information Act), dzięki której każdy może prosić o dostęp do danych, które dotąd były utajnione. Oznacza to, że w czytelni CIA znajdują się w przeważającej części te dokumenty, o które już raz ktoś poprosił, natomiast wciąż nie znajdują się tam wszystkie dokumenty CIA.

Jaki rodzaj dokumentów znajdziemy w czytelni CIA

W czytelni CIA znajdziemy dokumenty, które mogły być przydatne wywiadowi Stanów Zjednoczonych, czyli wszelkiego rodzaju notatki szpiegowskie z różnych krajów na świecie, opisy sytuacji politycznych i ekonomicznych, opisy miejsc, mapy sytuacyjne, ruchy wojsk, przechwyconą komunikację, interesujące wycinki prasowe etc. Są to więc opisy zarówno wielkich wydarzeń, takich jak strajki, wojny, okupacje, oraz rzeczy codziennych, takich jak ceny na skupie żywca w mieście powiatowym w latach 60. w Polsce.

Choć sama CIA powstała w roku 1947 to w czytelni znajdziemy dokumenty datowane od 1940 roku wzwyż, tak więc na pewno nie znajdziemy tam dokumentów sprzed II WŚ.

Jak przeczytać odtajnione dokumenty?

Czytelnia CIA znajduje się pod adresem: https://www.cia.gov/readingroom/. Pamiętajmy, że całość opiera się na języku angielskim, więc powinniśmy od razu zacząć wyszukiwanie po angielsku, choć niewykluczone, że znajdziemy tam też dokumenty w innych językach. Warto próbować każdej opcji. W czytelni CIA możemy skorzystać z kilku opcji przeglądania skanów dokumentów:

Standardowa wyszukiwarka CIA

Pod tym samym adresem znajduje się wyszukiwarka CIA, do której możemy wpisać dowolne hasło, np. nazwę miejscowości, w której mieszkamy i przejrzeć wszystkie dostępne tam dokumenty. Jeśli będzie to duża miejscowość, dokumentów będzie na pewno bardzo dużo, dlatego wtedy lepiej skorzystać z kolejnej opcji.

Pamiętaj:

  • szukaj po angielsku
  • nie używaj polskich znaków
  • jeśli szukasz słów polskich, jak nazwiska czy nazwy geograficzne, to spróbuj wyszukać wszystkie znane Ci nazwy danego miejsca, jak np. Krakow, Cracow, Krakau, inne nazwy historyczne, nazwy tymczasowe, nazwy w trakcie wojny, etc.

Zaawansowana wyszukiwarka CIA

Pod adresem https://www.cia.gov/readingroom/advanced-search-view znajduje się wyszukiwarka zaawansowana, dzięki której możemy określić zakres kategorii czy interesujące nas daty powstania dokumentów. To bardzo przydatne, jeśli chcemy dopasować dokumenty do konkretnych wydarzeń historycznych, czy okresów, w których, powiedzmy, pracował tam ktoś z naszej rodziny.

W tym przypadku wyniki wyszukiwania będą też lepiej opisane i od razu zobaczymy ich daty.

Pokatalogowane zbiory CIA według kategorii

Jeśli nie szukamy bardzo konkretnych danych, możemy przejrzeć kategorie dokumentów, czyli przeklikać się przez konkretne tematy ogólne, jakich one dotyczą. https://www.cia.gov/readingroom/search/site

Możemy też przejrzeć już pokatalogowane zbiory kategorii https://www.cia.gov/readingroom/historical-collections

Kolejnym miejscem jest archiwum zbiorów specjalnych: https://www.cia.gov/readingroom/special-collections-archive

Jeśli chcemy tylko poprzeglądać dokumenty, szukając czegoś, co nas zainteresuje, warto skorzystać z tych ostatnich opcji. Dzięki temu możemy trafić np. na zbiór dokumentów opisujących próby wykorzystania zwierząt na potrzeby wywiadu, np. delfinów do wyszukiwania i badania podwodnych obiektów wroga, czy ptaków z przyczepianymi kamerami, które miały infiltrować w ten sposób np. Moskwę – zbiór Animal Partners.

Przykłady dokumentów CIA – Polska

Poniżej kilka przykładów tego, czego dowiedzieliśmy się o Polsce z kilku szybkich zapytań do wyszukiwarki.

Koszty życia w Polsce — Szczecin 1952 r.

W 1952 r. w Szczecinie piwo kosztowało 2 zł, obiad 6 zł, a kilogram pomarańczy nawet 90 zł, o ile oczywiście były dostępne. Zupełnie niedostępna w sklepach była kawa, którą na czarnym rynku można było kupić za 450-500 zł za kilogram. Dwa kilogramy kawy wystarczyłyby, żeby kupić nowy rower 800-900 zł. Męski kapelusz to 90 zł, krawat – 50 zł, ale jedna para pończoch, to koszt aż 180 zł.

Autor tej listy w 1952 r. zarabiał jako pomocnik rybaka 500 zł miesięcznie, jako młodszy rybak 750 zł miesięcznie, a jako portowy ładowacz 700-900 zł miesięcznie. [źródło]

Ustalenie realiów rynkowych było w tym czasie bardzo ważne, ponieważ w 1950 r. miała miejsce denominacja złotego i zrównanie jego kursu z rublem 1 do 1. [Wikipedia]

Problem z butami — Dzierżoniów 1954 r.

W opisie rynku widzimy, że w 1954 r. do Polski sprowadzono 6000 ton pomarańczy, które sprzedawano po trzykrotnej cenie zakupu, co i tak zmniejszyło cenę na polskim rynku do 40 zł / kg.

Problemem jednak były buty. Polskie obuwie było wyjątkowo kiepskiej jakości, a i tak średnie węgierskie buty zaraz po sprowadzeniu dostawały cenę 575 zł za parę, ale sprzedawcy rezerwowali je dla wyżej postawionych osób i doliczali dodatkową opłatę, zwiększając ich cenę do 650 zł. Wielkość importu oczywiście i tak nie zaspokajała potrzeb rynku.

Polsko-brazylijski handel — październik 1962 r.

Brazylia potwierdziła, że przyjmie polską ofertę na dostawę 100 helikopterów i warsztatu mechanicznego, jeśli płatność będzie mogła być uiszczona w dobrach luksusowych, głównie kawie. [źródło]

Jak wiemy z poprzednich przykładów, kawa w latach 50. była w Polsce dostępna tylko w szarej strefie, a do tego wyjątkowo droga, więc choć dziś takie propozycje wymiany brzmią mało sensownie, to wtedy mogły być brane pod uwagę.

Kozienice i fabryka amunicji w Pionkach — wrzesień 1957 r.

Mapa pokazująca umiejscowienie fabryki materiałów wybuchowych (4) w Pionkach (5) z dojazdem (2) od strony Kozienic (1), linią kolejową dwutorową (6) do Dęblina i wąskotorówką (3) kolei leśnej. [źródło].

Ograniczenia czytelni CIA

Do największych przeszkód należy zaliczyć przede wszystkim niską jakość skanów dokumentów: zeskanowane zdjęcia są w większości nie do odczytania; zeskanowane maszynopisy i pismo odręczne często są mało czytelne.

Kolejną niedogodnością jest to, że czytelnia nie zawiera wszystkich dokumentów, więc czasem możemy szukać czegoś, co w rzeczywistości istnieje, ale nie jest dostępne w żadnym archiwum.

Dokumenty przed odtajnieniem są częściowo cenzurowane, więc często nie dostajemy całego pakietu informacji. Cenzura najczęściej polega na wycinaniu nazwisk pracowników agencji i osób zaangażowanych, informatorów itd., jednak w niektórych dokumentach zatajono też większe części treści. Mogą być one zatajone ze względu na dobro osób postronnych (np. dotyczą członków rodzin osób, które wystąpiły o odtajnienie dokumentów) lub dobro samej agencji. Każde miejsce cenzurowania przy odtajnianiu oznaczone jest prostokątem i symbolem składającym się z ciągu cyfr i liter.

Podsumowanie

Czytelnia CIA daje nam możliwość swobodnej eksploracji ciekawych informacji, np.: przybliżenia sobie czasów naszych dziadków w miejscowościach, w których się wychowywali; możemy tam zaspokoić swoją ciekawość historyczną; w końcu możemy też szukać czegoś, czego nikt wcześniej jeszcze nie szukał i odnaleźć dokument szpiegowski, którego nikt wcześniej nie powiązał z jakimś wydarzeniem, a więc dojść do całkiem nowej wiedzy (jeśli naprawdę bardzo lubimy szukać).

Czy warto? Nawet jeśli nie jesteśmy odkrywaczami tajemnic, na pewno warto z czystej ciekawości poszukać czegoś ciekawego.

Wsparcie

Jeśli dzięki mnie odkrywasz coś nowego, pomyśl o wsparciu 🙂

Dzięki
Piotrek Iskra 🙂

Zobacz też:


iskier

Cześć, jestem Iskier! Piszę te teksty w nadziei, że uda mi się założyć firmę, która się z tego utrzyma. Na razie zbieram fundusze, więc jeśli tylko masz ochotę wesprzeć to szlachetne przedsięwzięcie, gorąco zachęcam! :D

1 komentarz

Co kryje czytelnia dokumentów FBI? – Iskry Wiedzy · 5 stycznia, 2024 o 7:18 pm

[…] Czytelnia CIA […]

Możliwość komentowania została wyłączona.